شىنىن ايتساق, كەيدە ءبىزدىڭ كەيبىر اعايىندارىمىزدىڭ بىرقاتار ماسەلەلەرگە قاتىستى ويلاۋ قابىلەتتەرىنە, كوزقاراستارىنا تاڭعالۋعا تۋرا كەلەدى. وسى ءبىزدىڭ ءومىر تۋرالى تۇسىنىگىمىز قانشالىقتى دۇرىس, وي-پايىمدارىمىز ۋاقىتتىڭ قازىرگى اعىمىمەن قانشالىقتى ۇيلەسەدى دەگەن كۇماندى ساۋالدىڭ ارا-تۇرا بولسا دا تۋىنداپ جاتاتىنى دا ءسىرا, سوندىقتان بولسا كەرەك.
ارينە, اعايىندارىمىزدىڭ ءبارى بىردەي تەرىس ويلايدى, ۇستانىمدارى ۇشقارى دەگەن سىڭارجاق كوزقاراستان اۋلاقپىز. دەگەنمەن ء«بىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى شىرىتەدى» دەگەن قاعيداعا سۇيەنسەك, قاتە وي قورىتىپ, بولجاۋسىز بايلام جاساۋدىڭ جاس ۇرپاققا پايدالى باعىت-باعدار, ءتيىمدى تاربيە بەرە المايتىنىن دا جوققا شىعارا الماساق كەرەك.
تاياۋدا ءبىر تەلەحاباردا قازىرگى زامانعى جاس قىزدار تۋرالى, ولاردىڭ ۇلكەن ومىرگە دايارلىقتارى تۋرالى اڭگىمە قوزعالدى. سوندا ءبىر قىز الدىنا ۇلكەن ماقسات قويىپ, وقىپ, ءبىلىمدى ازامات بولۋدى ءبىرىنشى كەزەككە شىعارعانىن, ءسويتىپ ءجۇرىپ تۇرمىس قۇرۋ تۋرالى ويلاماعانىن باياندادى. جالپى ول تەلەحاباردا قىز بالا تۇرمىسقا قاي جاسىندا شىعۋى قاجەت دەگەن تاقىرىپ كۇن تارتىبىنە قويىلعان بولاتىن. جاڭاعى بويجەتكەن بولسا, جاسى وتىزعا كەلگەنىنە قاراماستان ءالى كۇنگە تۇرمىس قۇرماپتى. كەشىگىڭكىرەپ قالعانىنا ءوزىنىڭ ازداعان وكىنىشىن دە ءبىلدىردى.
بۇل جەردە ول قىزدىڭ وسىلاي جاساعانى, ياعني وتىزعا كەلگەنشە كۇيەۋگە شىقپاعانى دۇرىس پا نەمەسە بۇرىس پا دەگەن ماسەلەنى تالقىعا سالىپ, وعان باعا بەرگەلى وتىرعان ءبىز جوق. بىرىنشىدەن, ول اركىمنىڭ جەكە باسىنىڭ شارۋاسى. ەكىنشىدەن, ەگەر كەش تە بولسا تۇرمىس قۇرىپ, باقىتتى وتباسىندا ءومىر ءسۇرۋ پەشەنەسىنە جازىلعان بولسا, ونداي قىزداردىڭ باقىتى ءالى الدا. ءححى عاسىردا وتىزعا كەلۋ ءومىردىڭ بۇكىل قىزىعىنان بوس قالۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. كەرىسىنشە, ول ادامنىڭ سانالى ءومىرى ەندى عانا باستالىپ جاتىر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە جاستىق شاققا بولىنگەن مەرزىم بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا ۇزارعان كورىنەدى. ەرتەرەكتە 40-تان اسقان كىسى جاس ەمەس بولىپ ەسەپتەلسە, قازىرگى زاماندا 60-تاعىڭىزدىڭ ءوزى شال بولىپ سانالمايدى ەكەن.
سونىمەن ءبىز نە ايتپاقشىمىز؟ ەندى سوعان كەلەيىك. وسى تەلەحابارعا قاتىسىپ وتىرعان ءبىر كىسى ءۇشىن الگى قىزدىڭ ءوز الدىنا ماقسات قويىپ, قاتارىنان قالماي بىلىكتى ماماندىق يەسى بولۋعا دەگەن ۇمتىلىسى, ياعني كۇيەۋگە شىعۋعا اسىقپاي, ەڭ الدىمەن ءوز كەلەشەگىنە الاڭداۋى اعاتتىق بولىپ كورىندى. جاڭاعى وقۋ-بىلىمگە ءبىراز ۋاقىتىن كەتىرىپ العان قىزدى ۇناتپاعانى سونداي, ول كىسى ءوزىنىڭ بولاشاق كەلىنىنىڭ بۇكىل ءومىرىن الدىن الا جوسپارلاپ قويعان, ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, «قاتىپ قالعان ادام» بولعانىن قالامايتىنىن دا ايتىپ تاستادى. ءبىز ويلانىپ قالدىق...
سوندا اللانىڭ بەرگەن ازدى-كوپتى عۇمىرىندا ءوزىنىڭ نە ىستەيتىنىن بىلمەيتىن, ءوز تىرشىلىگىن قالايشا ماعىنالى, ءماندى قىلۋ كەرەك ەكەنىنە الاڭداماعان, الدىنا ەشقانداي ماقسات قويماعان, باسىنا تۇسكەن جاعداي قالاي قاراي ىقتىرسا, جەل قۋعان قاڭباقتاي سولاي قاراي «دومالاي» بەرەتىن ادامنىڭ جاقسى ادام بولعانى ما؟ ولاي بولسا ءومىر ءۇشىن كۇرەس, ىزدەنىس, تالپىنىس دەگەندەر قايدا قالادى؟ ول از دەسەڭىز, بۇگىندە توسىننان جۇكتى بولىپ قالىپ, نەكەسىز تۋعان شارانالارىن قوقىس جاشىگىنە لاقتىرىپ تاستاپ كەتەتىندەر, ءبىر كۇيەۋگە ءتيىپ ءبىر-ەكى بالا تۋعان سوڭ ايىرىلىسىپ, ەكىنشى كۇيەۋگە شىعىپ, ودان ءبىر بالا تۋعان سوڭ تاعى ايىرىلىسىپ, اقىر سوڭىندا ءۇش بالامەن نە كۇيەۋ جوق, نە جۇمىس جوق, نە ءۇي جوق كوشەدە قاڭعىرىپ قالعان جاس كەلىنشەكتەر تۋرالى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر.
ءوز ومىرلەرىن جوسپارلاماعاندار, بولاشاعىنا الاڭداماعاندار, مىنە, ءدال وسىلار. بالكىم, قىزداردىڭ دەر كەزىندە تۇرمىس قۇرا الماۋى, ولار ەسەيىپ كەتكەن كەزدە بەلگىلى ءبىر پروبلەمالار تۋىنداتاتىن شىعار, ونىڭ ەسەسىنە الدىنا ماقسات قويۋدىڭ ارقاسىندا ول ەشكىمگە جالىنىشتى بولماي, الدەبىرەۋلەرگە تەلمىرىپ كوزىن ساتپاي, ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورە الادى. ءتىپتى ونداي قىزداردىڭ تىرشىلىگىنىڭ ماتەريالدىق تۇرعىدان العاندا ەرتە وتاۋ قۇرعانداردان ارتىق بولۋى دا مۇمكىن. ال ەش ماقساتسىز ءومىر ءسۇرىپ, سونىڭ سالدارىنان ويلانباستان كۇيەۋگە شىعىپ, كەيىن وبەكتيۆتى, سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرمەن كۇيەۋىمەن اجىراسىپ, اقىر سوڭىندا نە جۇمىس جوق, جۇمىس ىستەيىن دەسە لايىقتى ماماندىعى, جەتكىلىكتى ءبىلىمى جوق, شىرىلداعان سابيلەرىنە ىشەرگە اس تاۋىپ بەرە الماي داعدارىپ وتىرىپ قالعان ايەلدىڭ كۇنى نە بولماق؟
كەرەك دەسەڭىز, ماقسات دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ادامنىڭ ارمانى. ەرتەڭ ەسەيگەندە ەلىمە – ەلەۋلى, حالقىما قالاۋلى ازامات اتانىپ, ابىرويلى بولسام ەكەن دەگەن ىزگى تىلەگى. كەلەر كۇننەن جاقسىلىقتار كۇتپەي, باقىتقا قول جەتكىزۋ جولىن الدىن الا جوسپارلاماي, ارمان-ماقساتسىز قالاي ءومىر سۇرۋگە بولادى؟ حالقىمىز «ارمانسىز ادام الىسقا بارماس», «اقىلى جوقتىڭ ارمانى جوق» دەگەن سوزدەردى تەگىننەن-تەگىن ايتپاعان. ال ءبىز بولساق, الدىنا جوسپار قۇرىپ, جۇرەر باعىتىن باعدارلاپ العان ادامنىڭ كەرەگى جوق دەيمىز...
وسىندايلاردى ەستىپ-بىلگەن كەزدە قۇدايىم ماقساتسىز سۇرگەن ومىردەن ساقتاسىن, الدا اسقاق ارماندارىمىز تاۋسىلماسىن دەپ تىلەك تىلەۋدەن وزگە امال دا قالمايدى ەكەن.
سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان»